Pijn

Dat een wortelkanaalbehandeling geen pretje was, wist ik. Toch was ik blij dat mijn tandarts er meteen tijd voor maakte. Ik had al een paar dagen een zeurende pijn in m’n kaak en nu werd het steeds erger. De oorzaak was al snel duidelijk: een ontstoken wortelpunt. 

“Ik kan twee dingen doen,” zegt de tandarts, “de kies trekken óf een wortelkanaalbehandeling.” En omdat de kies eigenlijk te goed is om te trekken, wordt het de tweede optie. Een langdurige sessie van gepor en gewroet met piepkleine vijltjes en boortjes om alles daar binnenin m’n kies goed schoon te maken. Met verdoving gelukkig, maar evengoed niet echt fijn om te ondergaan. Een klein uur later fiets ik opgelucht naar huis.

“Het zal nog wel een paar dagen pijn blijven doen,” heeft hij gezegd. Maar voorlopig voel ik nog niet zo veel. Eén kant van m’n gezicht is nog verdoofd, net als de helft van m’n tong. Een paar uur later begint de boel te tintelen en komt het gevoel terug. AU. Nu toch maar wat paracetamol slikken. ’s Avonds wil ik alleen maar voor de tv hangen en met weer twee paracetamolletjes ga ik vroeg naar bed.

Om half één word ik wakker. In mijn kaak klopt en bonkt het, maar er zijn nog lang geen vier uur verstreken na de vorige pijnstillers. Ik blijf stil liggen en hoop dat ik weer in slaap val. Niet dus. Na een tijd ga ik toch maar naar de badkamer en neem nog twee van die witte pilletjes. Maar ze helpen niet: de pijn gaat er dwars doorheen. Liggen is een ramp. Ik probeer met een dik kussen half zittend te gaan slapen, maar dat lukt ook niet. Pijn pijn pijn, bonk bonk bonk … ik word er misselijk van.

“Hij werd misselijk van de pijn,” lees je wel eens in een detective. Nu weet ik dat het echt kan. Ik stap vlug uit bed en vind net op tijd een emmer. Veel valt er niet over te geven, maar het kokhalzen is er niet minder om.  Na tien minuten voel ik me minder beroerd en kruip maar weer terug in bed. En eindelijk val ik dan in slaap. Als ik weer wakker word, is de pijn een stuk minder.

Twee dagen later eet ik nog steeds heel voorzichtig en slik ik nog steeds paracetamollen, maar ik kan me al haast niet meer voorstellen hoe het donderdagnacht voelde. Ik weet niet of dat bij iedereen zo werkt, maar mijn brein is heel goed in het vergeten van pijn. Gelukkig. 

Vulling vervangen

“Wil je wel of geen verdoving?” vraagt Faust terwijl hij de tandartsstoel naar achteren laat zakken. Ik twijfel. Bij de laatste paar behandelingen heb ik wel verdoving gehad. Maar voor het uitboren van een oude vulling?

“Ik kan je altijd nog verdoving geven als het tegenvalt,” zegt mijn tandarts.

“Oké”, ik doe mijn mond wijd open en het boren begint.

Toen ik klein was, was ik bang voor de tandarts. De schooltandarts kwam altijd als een akelige verrassing onaangekondigd op het kleine dorpsschooltje waar ik zat. Ergens in een hoekje van een klaslokaal controleerde hij de gebitten van alle kinderen van de school (een stuk of dertig). Erg spraakzaam was hij niet. Hij ging met z’n spiegeltje en een scherp por-attribuut je mond door en zei af en toe iets onbegrijpelijks tegen zijn assistente, die dat dan noteerde. De afkorting “Beebeetje” betekende ellende, had ik in de loop van de tijd geleerd. Dan moest je een paar dagen later naar het volgende dorp fietsen voor een behandeling. Eén keer ben ik uit de stoel weggelopen, toen ik angstig vroeg “Hoeveel moet u er?” en hij iets gromde wat ik verstond als “Tien”. Mijn moeder heeft toen aardig wat moeite gehad om me over te halen toch weer terug te gaan. De rest van de geschiedenis herinner ik me niet, dus tien vullingen zullen het wel niet geweest zijn.

Hoe anders is het bij Faust. Ondanks zijn naam is hij de zachtmoedigste tandarts die ik ooit gehad heb. Hij verontschuldigt zich voortdurend als hij denkt dat hij me pijn doet of misschien gáát doen.

“Dit kan even vervelend zijn”.

“Nu moet ik je even pijn doen, sorry, maar het kan niet anders.”

Nu boort hij heel precies de oude vulling uit mijn kies. Faust vertelt me dat hij hem nog één keer kan vervangen en daarna is het afgelopen.

“Omdat jij het goed bijhoudt, is het de moeite waard”, zegt hij. Een kwart seconde raakt de boor een zenuw, auw, maar daarna is het boren ook meteen klaar. De vulling kan er in. Pijn doet het allemaal niet, maar al dat gepriegel in je mond is niet echt prettig. Vooral als het om een kies helemaal achterin gaat. Boven mijn hoofd hangt ter afleiding een tv-scherm, maar dat kan ik de helft van de tijd niet zien. Afleiding heb ik evengoed wel; mijn tandarts is spraakzaam. Hij vertelt dat hij zelf als patiënt eigenlijk liever altijd verdoving heeft, en ook dat hij als patiënt vaak niet precies weet wat er tijdens een behandeling gebeurt, omdat je in die rol met heel andere dingen bezig bent. Intussen geeft hij de assistente instructies. Ze moet de boel goed droog houden met het afzuigslangetje en dat is lastig achterin.

Sneller dan ik gedacht had, is de klus klaar en gaat de stoel rechtop. “Je hoeft niet te wachten, je mag meteen weer eten en drinken.” Ik trek een paar keer een grimas en om mijn kaken weer uit de wijd-open stand te krijgen en sta op.

“Fijne jaarwisseling” zeg ik tegen Faust. En dan ga ik naar buiten. Ik kan weer met een verzorgd gebit het nieuwe jaar in.

Verstandskies

“Dit is de laatste keer dat ik die verstandskies repareer”, zegt de tandarts terwijl hij de nieuwe vulling stevig in mijn kies drukt. “Het is dat je hem goed bijhoudt… meestal vul ik verstandskiezen helemaal niet. Als mensen er niet bij kunnen om het schoon te houden, heeft dat weinig zin.”

Ik zit achterover in de tandartsstoel met m’n mond akelig wijd open, want de bewuste kies zit dus helemaal achterin m’n mond. Als de vulling is aangebracht, afgeslepen en gepolijst, kan ik even opgelucht ademhalen, slikken en als een goudvis mijn mond open en dicht doen. Dan is nummer twee aan de beurt. Gelukkig iets verder voorin.

Met weer wijd opengesperde kaken onderga ik het boren. Pijn doet het niet, want het is verdoofd, maar het gegier van de boor gaat me door merg en been. Kennelijk trek ik een gekweld gezicht, want de tandarts stopt met boren en vraagt: “Gaat het nog?” Ik mompel dat het niet bepaald fijn is, maar dat het wel gaat. Hij schiet in de lach. “Het is ook wel een beetje een Amerikaanse vraag hè. Het is eigenlijk alleen maar de bedoeling dat je er “ja” op zegt. Zoals ze in Amerika vragen ‘hoe gaat het?’ en dan wordt er niet verwacht dat iemand zegt dat het eigenlijk hartstikke slecht gaat!” Hij boort het laatste restje van de oude vulling uit en ik zucht: “Laat het verder maar zitten”.

Natuurlijk maakt ie de behandeling wel af. Als ik van de stoel af mag, vraag ik wat die opmerking over de laatste keer repareren betekent. Hoe lang ben ik nou onder de pannen met deze nieuwe vulling? Daar valt niet zoveel met zekerheid over te zeggen. “Het gemiddelde is een jaar of tien”, zegt hij. Maar soms gaat een vulling wel twintig jaar mee. Andersom zijn er bijvoorbeeld tandenknarsers die binnen vijf jaar een nieuwe vulling kapot krijgen.

“Nou ja,  voorlopig kan ik weer even verder”, concludeer ik maar. Hij beaamt het en lacht vrolijk. Dan geven we elkaar een hand en loop ik de deur uit.

Ik ben blij met mijn tandarts. Een betere heb ik nooit gehad en hij is nog sympathiek ook. Toch vind ik het heel prettig dat ik hem nu even niet meer hoef te zien. Tot de volgende controle, in het najaar. Maar dat duurt gelukkig nog een hele tijd. 

Kroon

Mijn tandarts heet Faust. Ik heb dat altijd een fantastische naam gevonden voor een tandarts.
Vandaag moet ik naar hem toe voor een kroon. Ik zie er tegenop.
Faust begroet me altijd bij mijn voornaam (we kennen elkaar al zo’n twintig jaar) en vertelt precies wat hij gaat doen. Een kroon en een vulling. Maar eerst een verdoving, want zonder gaat deze behandeling niet.
Ik doe braaf mijn mond open. De prikjes van de verdoving zijn goed te hebben, al krijg ik een waarschuwing dat de laatste pijn zal doen. Meteen daarna mag ik in een bakje vloeibaar rubber bijten voor een afdruk. Een bakje voor de onderkaak, en nog een voor de bovenkaak.
Intussen is een deel van mijn mond gevoelloos geworden. Als ik de restjes rubber weg mag spoelen, loopt het water rechts meteen m’n mond weer uit.

Nu begint de ellende. Vullingen uitboren en de afgeschreven kies afslijpen. Pijn doet het niet, maar ik kan slecht tegen de gierende straaljagergeluiden in mijn hoofd. Blijkbaar ziet Faust me lijden, want hij vraagt bezorgd of de verdoving wel goed werkt. Ja dus.
Maar mijn mond is niet groot genoeg. De boor en de afzuigslang vechten om ruimte. Ik moet mezelf er elke drie seconden aan herinneren een beetje te ontspannen, want ik lig als een springveer in de behandelstoel. Droge korrels op m’n tong. Alsof ik cement heb gegeten.
Na een eeuwigheid is het boren klaar. Nu een nieuwe vulling.
Faust en zijn assistente spreken een onbekende taal met elkaar. Het lijkt op Nederlands: “S.P.O. zeven?” “Ja, en doe maar J.O.B. 6.”… “Deze is leeg” En dan “Even afzuigen”. Dát snap ik. En er worden gelukkig weer wat vieze korreltjes uit m’n keel gehaald.

Ik krijg een voorlopige kroon. Daar moet alweer een afdruk voor gemaakt worden. Faust duwt iets in mijn mond dat voelt als een nat dweiltje. Even niet dicht doen, waarschuwt hij en loopt uit mijn blikveld. Ineens wil ik niets liever dan mijn mond wel dicht doen. Ik moet slikken! Rubber in mijn keel. Ik tel langzaam tot tien: mond – open – houden – niet – dicht – doen – zeven – acht .. Gelukkig. De afdruk is klaar.
Terwijl Faust de noodkroon maakt, praten we over zijn werk als tandarts en of kronen zetten leuk is, of lucratief. Mijn aandeel in het gesprek is klein, want na een paar zinnen moeten er weer allerlei handelingen verricht worden in mijn mond.

“Het is vooral de afwisseling die het werk leuk maakt” besluit mijn tandarts terwijl hij de laatste hand legt aan mijn noodkroon. Ik kijk op de klok. Anderhalf uur zit ik nu in de tandartsstoel. Het wordt wel eens tijd voor een andere patiënt. Een beetje afwisseling voor Faust. Ik gun het hem van harte!